ҮКІЛІ КӘМШАТ, БҮРМЕЛІ КӨЙЛЕК...  

Арулар байқауы

                          

Бүгінде әр саладағы даму көрсеткіші бойынша көш басында келе жатқан ауданымызда жетістіктер де, оң өзгерістер де мол. Тіл, дін, салт-дәстүр, әдет-ғұрпымызды жаңғыртып, ортамызға оралған ұлттық құндылықтарды кейінгі буынға мұраға қалдыру бағытында әлі де аянбай еңбек ете беру қажеттілігі туып тұр. Бұл ретте соңғы жылдары Абай елі бойынша «Жігіт сұлтаны», «Қыз сыны» байқауларымен қоса  «Келіндер сайысының» да жиі ұйымдастырылуы осының айғағы. Жуырда аудандық мәдениет үйінде Жастар орталығы белсенділерінің бастамасымен «Абай аруы-2017»  аудандық байқауы болып өтті.

«Гүл өссе - жердің көркі, қыз өссе - елдің көркі» дейтін дана халқымыз көркі мен ақылына сай қыз тәрбиелеу ісінде аса байыпты болған. Қыз баланы қонақ деп төрге отырғызған, аялаған. «Қызға қырық үйден тыйым» деп оның әдептілігіне, сөзіне, жүріс –тұрысына сын көзбен қараған. Себебі, қыз бала болашақ ана, бір әулеттің түтінін түтетер келіні, ұрпақ жалғастырушы. Міне, бүгінгі қазақ қыздарының аяулы да сұлу болмысын, рухани келбетін дәріптеу мақсатында өткізіліп отырған осынау байқауға ұлт дәстүрі мен мәдениетін, ұлттық өнерді тал бойына жинаған, қазақ қыздарына тән ибалылық, ізеттілік қасиеттерді бойына сіңірген, әр ауылдық округтен 10 ару қатысты.

       Тоқтала берсек, аталмыш байқаудың аясы мейлінше кеңи түседі. Атап айтсақ, қазақстандық патриотизмді дамыту, жастар саясатын насихаттау, қазақ халқының ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан даналығы мен терең саналылығын бойына дарытқан қазақ қыздарының табиғат берген көркемдік әдемілігі мен сұлулығын дәріптеу басты мұрат саналды. Қыз балалардың жан дүниесіндегі көркемдік талғамын қалыптастыру.  Сонымен қатар, аналар мектебіне тән қасиет - қыздардың танымдық және  шығармашылық қабілетін, эстетикалық  талғамын, шеберлігін дамыту, көпшілік алдында өзін ұстай білуге, әдептілікке, мейірімділікке, сұлулыққа тәрбиелеу де мақсат етілді. Осынау орайда биылғы байқау жылдағыдан өзгешелеу өтті. Бұл жолы жалынды да жайдарлы жастар жаңаша тұрғыда ұйымдастырып, іс-шараны әзілмен көмкере отырып көрермен көңіліне жол табуды ұйғарыпты.

 

Осылайша зал толы көрермен бір кезде сахна төріне шыққан, қос етекті бүрмелі әсем қазақ көйлектерімен, нәзік қимылдарымен тербеле, жайқалған қырмызы гүлдей құлпырған  ару қыздарымызды көріп тамсана  қол соқты.  Көпшіліктің сүйсінгендері айдан анық. Талай дүбірлі сайыстар өтетін аудандық мәдениет үйінің концерттік залында ине шаншар орын болмады.  Байқауды жүргізуді қолға алған Мейіржан Смағұлов бастаған ауданның «Жастар» орталығы сайысты ойдағыдай өткізу үшін тыңғылықты даярлық жасапты.

Сондай-ақ, сайысты жүргізуде жаңашылдық танытқан  «Рахмет»  жайдарман  ойыншылары Талант Берікболов пен Сырым  Жұмағали және «Қаламқас» ансамблінің жас әншісі Думан Болатов  шараның жоғары деңгейде өтуіне елеулі ықпал жасады.  

Сөз орайында сайысқа қатысқан он аруды атай кетсек, 2010 жылы Шәкір Әбенов атындағы орта мектепті бітіріп, 2011-2014 жылдары М.Әуезов атындағы Семей педагогикалық колледжін ағылшын тілі мамандығы бойынша тәмамдап, қазіргі уақытта Шәкір Әбенов атындағы орта мектепте аталмыш пән мұғалімі болып қызмет ететін  Ерзатқызы Толғанай, Қасқабұлақ ауылынан  келген, бүгінде  Шәкәрім университетінде инженерлік технологиялық факультетінде білім алып жүрген 17 жастағы Дүйсенбаева Мадина, Тоқтамыс ауылынан келген,  Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің  инженерлік технологиялық факультетінде оқитын студент Уалитова Айдана,  Қарауыл ауылынан 2011-2015 жылы Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінде оқып информатика пәнінің мұғалімі мамандығын бітіріп, қазіргі таңда Баян Байғожина атындаға ясли бала –бақшасында тәрбиеші қызметін атқаратын өнерлі қыз Толымбекқызы Назгүл де бақ сынауды ұйғарыпты. Сондай-ақ,  2011 жылы Абай атындағы жалпы орта білім беретін мектеп лицейін тәмамдәп, 2011-2015 жылы Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің орыс тілі және әдебиеті мамандығын бітіріп, бүгінде Абай атындағы жалпы орта білім беретін мектеп лицейінде мұғалім болып қызмет атқаратын  және Қазақ гуманитарлық иновациялық заң университетінің магистранты Нұрланова Айжан, Би ата ауылы, Абай колледжінің атынан келген  Еркінқызы Айдана да келіпті. Шәкәрім атындағы мектебін бітіріп, Абай колледжінде ауыл-шаруашылығы мамандығының 2 курс студенті болып жүр. Ал, Қарауыл ауылынан қатысқан Айгерім Сайлаубек Абай атындағы жалпы орта білім беретін мектеп- лицейінде білім алып,  2009-2013 жылы Құрылыс колледжінде  Құрылыс технологиясы мамандығын аяқтаған, қазіргі таңда Абай ауданының сәулет құрылыс, тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль бөлімінде әдіскер болып жұмыс істейді. Қарауыл ауылынан Динара Болат есімді  тағы бір үміткеріміз де жасанып шығыпты. Ол 2012 жылы Қарауыл Гимназиясын бітіріп, Мұқан Төлебаев атындағы музыкалық колледжге түсіп 2015 жылы тәмамдаған. Қазіргі таңда Жәнібек Кәрменов атындағы саз мектебінде теориялық музыка пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді екен.  Ал, 2012-2015 жылдары «Авиценна» колледжін бітіріп, өзі туған ауылы Саржал ауылында «Толғанай»  ясли-бақшасында медбике болып қызмет атқаратын Арай Құмашева мен Медеу ауылынан сайысқа түсуге келген М.Әуезов атындағы педагогикалық колледждің 4 курс студенті Сайлаубаева Әлия байқауға үлкен мән бере, зор дайындықпен келгендіктерін байқатты.

Жеребе бойынша реттік нөмірлерін таңдап алған арулар мен  сайысқа төрелік етуші қазылар алқасы да  көпшілікке таныстырылып өтілді.  Атап айтсақ, алқа төрағасы  Абай ауданы әкімінің орынбасары Тәттібеков Бауыржан Болатұлы бастаған әділ-қазылар алқасының мүшелері:   ҚР «Құрмет» орденінің  иегері, Баян Байғожина атындағы бала-бақша меңгерушісі Орынғожина Лаура Советқызы, Абай халық театрының бас режиссері, ҚР мәдениет саласының үздігі Қабдолдин Дулат Қабдешұлы, Абай ауданы мәдениет және саз мектебінің хореографы Кәрібжанова Зайра Жұманқызы, Абай ауданы Жастар орталығының директоры Смагулов Мейіржан Серікбосынұлы әр бөлім бойынша сайыскерлердің жалпы өнеріне, біліміне баса назар аударып отырды.

Мұнымен қатар, «Қаламқас» ансамблінің Таңнұр Жақсыбеков, Еркеназ Мәненова, Ақбота Кәрімбекова сынды жас әншілері әсем әннен шашу шашып отырды.

Айта кету ләзім, дүбірлі сайысқа арналған сый-сияпат та қомақты тігіліпті. Бас жүлдеге тоңазытқыш болса, І- орынға  газ плита, ІІ- орынға кір жуатын машина, ІІІ- орынға шаңсорғыш сынды бағалы сыйлықтар ұйымдастыру ісінің жоғары деңгейін көрсетті.

Жалпы, аталмыш қыз  сыны 5 бөлімнен тұрды. Алғашқы «Мен қазақтың қызымын» атты бөлімде ару қыздарымыздың тіл көркемдігі,  сырт келбеті, ұлттық киімі үлгілерін насихаттауы, жүріс-тұрысы, қазақы ибалығы, сондай-ақ, өзін таныстыра білуі бағаланды. ІІ бөлім «Халқын сүйген – салтын сүйер» деп аталып, бұл бөлімде аруларымыз салт-дәстүр, Қазақстан тарихы, жергілікті тарих айлы сауалдарға және ситуациялық сұрақтарға жауап береді. Сайыстың бұл түрі билет алу тәртібінде өткізілді.

Ал,  ІІІ шарт бойынша «Өнерлі өрге жүзер» бөлімінде  ару қыздар ән салып,  би билеп бойларындағы өз өнерлерін паш етті. Мұнымен қоса, төртінші шарт бойынша бір әулеттің түтінін түтетер болашақ ана атанар қыздарымыз  «Қонақ күте білеміз бе?» тақырыбында  ас әзірлеу сайысында сыналды. Бұл бөлімде аруларымыз өз қолдарымен жасалған бір-бір тағам ұсынды. Оларға тағамды дайындау тәртібі және не себепті осы мәзірді тандағанын түсіндіру міндеттелген болатын.

Кезекті «Қыздарға әсемдік жарасады»  атты бесінші бөлімде аруларымыз бүгінгі заманға сай тігілген кешкі киім үлгісін киіп, қысқаша түсіндірді. Әрі шаш үлгілеріне де ерекше мән берілді. Басты шарт көйлектің ұзындығы тізеден төмен болуы қажет еді.

Осылайша, алғашқы болып сахнада өнер көрсеткен Медеу ауылынан келген  ару қыз Әлия Сайлаубаева құлаққа жағымды дауысымен өзін таныстырып, көсемсөздің шебері екендігін дәлелдеді. Екінші нөмірлі Би ата ауылынан келген Айдана Еркінқызы да  өрелі әулеттің қызы екенін дәлелдеп, есесін жібермеді.

Ал үшінші болып сахна төрінен орын алған сүйкімді де сан қырлы талант иесі Назгүл Толымбекқызы «Ақ Баян» әнімен, ақ күймелі құрбыларымен бірге қалықтай ортаға  келіп, өзінің осы байқауда  өнер көрсетуде аянып қалмайтынын жеткізсе, құндыздылық жас ұстаз Ерзатқызы Толғанай өзін үш тілде тамаша таныстырып өтті.

Тоқтамыстық ару Уалитова Айдана да тіл білгірі екенін дәлелде. Өз кезегінде саржалдық сәбилердің  медбикесі, тұла бойына өнер тұнған Арай Құмашева да әнімен әуелете озық таныстыру үлгісін көрсетті.

Сондай-ақ, Қарауыл ауылының Ж.Кәрменов атындағы саз мектебінің жас ұстазы Болат Динара, әкімдіктен Сайлаубек Әйгерім де әсем назды қылықтарымен қоса көрермен жүрегіне жол таба білді. Ал, лағыл жырларымен лапылдата өзін таныстырған қасқабұлақтық Мадина Дүйсенбаева өзінің әдемілігімен қоса, биязы мінезімен, жүріс-тұрысымен байқау басталғаннан көрерменді бірден баурап әкеткен-ді.

Сайыс барысы тартымды өрбіді. Алғашқы бөлімде Мадинамен бірге Назгүл Толымбекқызы және құндыздылық Толғанай Ерзатқызы біріңғай 5 ұпайды еншілеп, жоғары ұпай жинады. Келесі «Халқын сүйген – салтын сүйер» атты қазақтың салт-дәстүр, әдет-ғұрпына, тарихына байланысты сұрақтар қойылған  ІІ сайыста да аруларымыздың біразы  ұтқыр жауаптарымен таң қалдырса да, сұрақтан сүрініп «әттеген-ай» дегізген аруларымыз да кездесті. «Өнерлі өрге жүзер» атты ІІІ бөлім бойынша сынға түскен арулар ұлттық өнерге бейімділігін анықтатып, өз өнерлерін ортаға салды.

Бірі ән айтып, бірі мың бұрала би билеп, бірі монолог оқыған аруларымыз  көрерменнің ыстық ықыласына бөленіп, зор  ілтипатқа кенелді. Әсіресе, Назгүл Толымбекқызының титтей бүлдіршін шәкірттерімен билеген «Балапандар» биі көпшіліктің жүрегін жаулап алды.

Қазақтың «Қара жорға» биін келістіре билеген саржалдық А. Құмашева мен қасқабұлақтық М.Дүйсенбаеваның өнеріне  де  көрермен дуылдата қол соқты. Саз мектебінің музыканты Д. Болат күйсандықта тамаша әуен орындаса, Абай мектеп-лицейінің жас ұстазы А.Нұрланова тәжік биін төгілте биледі.  

Осылайша, ІV бөлімге де аяқ басып, сайыскер арулар  «Қонақты  күте білеміз бе?» сынында аспаздық өнерлерін көптің алдына салды. Қазақы дастархан жайып, қымыз ұсынған, қазы –қарта, жал-жая, Наурыз көже,  әсіп, көк бауыр, бауырсақ, балқаймақ сынды ұлттық тағамдарының түр-түрін әзірлеп әкелген аруларымыз оның жасалу жолдарын да баяндап берді.

Келесі кезекте  сайысқа түсуші қыздар қазіргі заманға сай кешкі киім үлгілерін көрсетіп, тамаша ою-өрнекті қазақ киімдерімен ерекше назар аудартты. Той көйлектерінің жалт-жұлт еткен тастармен, қазақы өрнектермен зерленуі сахна көркін ажарландырып жіберді. Сахнадағы ғажайып уақыт осылайша  білінбей сырғып өтіп, Қарауыл жұртшылығы мен ауыл қонақтары сайыстың өз мәресіне жеткенін байқамай да қалды.

Байқау нәтижесінде қазылар алқасының шешімімен Бас жүлдені Қасқабұлақ ауылынан келген ару, студент  Дүйсенбаева Мадина айқын басымдықпен қанжығасына байлады.  Ал, жүлделі І-орынды қарауылдық ару қызымыз, «Б.Байғожина» ясли-бақшасының тәрбиешісі   Толымбекқызы Назгүл жеңіп алса, ІІ- орынды ауданымыздағы Абай атындағы мектеп-лицейінің жас ұстазы Нұрланова Айжан иеленді. Жүлделі ІІІ- орын қарауылдық өнерпаз  ару, Ж.Кәрменов атындағы саз мектебінің  жас ұстазы Болат Динараға бұйырды.  

Барша жеңімпаздар арнайы дипломмен және бағалы сыйлықтармен марапатталды. Сондай-ақ, әділ-қазылар алқасының ұйғаруымен қарауылдық  Әйгерім Сайлаубек  «Көрермен көзайымы» деп танылса, тоқтамыстық Айдана Уалитова «Қылықты ару», Саржал ауылынан келген Құмашева Арай «Өнерлі ару», құндыздылық Ерзатқызы Толғанай «Білімді ару», медеулік Әлия Сайлаубаева «Бесаспап ару», Би ата ауылынан келген Еркінқызы Айдана «Инабатты ару» номинацияларына ие болып, олар да бағалы сыйлықтармен марапатталды.

  1. S. Иә, кешегі текті аналардың бүгінгі сарқытындай саналатын арулар Абай елінің ары мен ажары. Ал, арулар сайысы осылайша, араға жыл салып көрерменмен қайта қауышуы көпшілікке қуаныш сыйлағаны хақ. Оған залдағы жұртшылықтың қошеметі бірден-бір дәлел. Бұл сайыста әр ауылдан келген ару қыздарымыз бар өнерлерін салып-ақ бақты. Бойындағы өнерлерін көрсетуге тырысты. Шалғайдағы жатқан ауылдардан байқауға мән бере, арнайы келіп қатысуларының өзі неге тұрады?

Қыз бала ұлттың ертеңгі анасы! Оған бүгінгі күні берілген ұлттық тәрбие ертеңгі күні сөз жоқ ұрпақ бойынан көрініс табады. Осыны ескерген ұйымдастырушылар игілікті іс жасады деп білеміз. Ал, сынға қатысушы бойжеткендеріміздің халқымыздың салт-дәстүрін қаншалықты деңгейде меңгергендіктері анық көрінген сайыс – ересектер қауымына да ой салғаны анық. Бүгінгі жас буын қыздарымызға нені үйрете алмай жатырмыз? Олардың бойынан нені көргіміз келеді? Қыздарымыздың бойында  қандай қасиеттер кемшін соғып жатыр? Міне, осы сауалдарға аталмыш қыз сыны нақты жауап берді. Ертеңгі күні «әлемді тербетер» бүгінгі аруларымыз қазақы қасиеттен арылмас екен! Ұлттық дәстүрге қанып өскен қыздарымыз мол болсын дейміз.

 

Анар СӘРСЕНБИНА,

«Абай елі»

  

Мақаланы бөлісу

Пікір қалдыру үшін тіркелу

Біз туралы

Бас редактор: Байтусов Нуржан Мейзханович   

Тілшілер:  Сарсенбина Анар Қабдуалиқызы

Тілшілер: Рақымбекқызы Тоғжан 

Компьютерде теруші: Дукенбаева Баян 

 

 

Сайт материалдарымызды пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті.

Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін.

Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Соңғы жаңалықтар

Жазылу

Жаңалықты сізге жеткіземіз!
Скачать шаблоны Joomla бесплатно.
Создать личный сайт на Joomla!