Кенжетілеу Доланбекұлы Алаш қозғалысына қатысқан ба?

 

Алаш қозғалысына 100 жыл

Биыл Алаш қозғалысына 100 жыл толды. Сондықтан осы қозғалысқа жанашыр болып, алаш белсенділерімен тығыз байланыста болған азаматтар Абай елінде де аз амес.  Солардың бірі де бірегейі Кенжетілеу Доланбекұлы екені сөзссіз.

К.Доланбекұлы негізгі туған жылы 1904 жылы, алайда куәлігіне 1907 жыл деп жазылып кеткен көрінеді. Шыңғыстау бойында дүниеге келген ол, ерте есейді.1925 жылы ересектер мектебінде хат танып, кейіннен Семейдегі партия-кеңес қызметкерлерін даярлайтын арнайы курстан өтті. Абай ауданының  ірге тасын қалаушылардың бірі болды. Ауданда сауатсыздықты жою үшін күресіп, оқытушылық қызметін атқарды. Ол Машан  ауылдық кеңесінің хатшысы, аудандық оқу бөлімінің инспекторы, аудандық зат дайындау мекемесінде басшы қызметте болды. Сөзге шешен, білікті ағартушы ретінде елді ынтымаққа, береке-бірлікке, еңбекке жұмылдыра білді.

Ол 1929-1930 жылдары Алашорда белсенділерімен тығыз байланысты болған. Шәкәрім қажымен кездесуге Бақанас-Шақпақтағы Саятқораға бірнеше рет барады.

1926 желтоқсан айында К.Доланбекұлы совпартшколда оқып жүріп, Жұбайхан Мендібаевпен бірге Шәкәрімге хат жазады. Кішілік жүзбен сәлем бере барып, сұрақтар да қояды.Сонда Шәкәрім оларға былай жауап берген: «Келешектің жастары, рахмет жазған хаттарыңа, сендер мынаны ұғыңдар! Ұлы орыс халқының мәдениетіне көшіңдер. Орыс халқында мынадай адамдар болған: Ю.Лермонтов, Л.Толстой, А.Пушкин. Осылардың жазған еңбектерін оқып, жете зерттеңдер. Сонда сендар дүниені танисыңдар. Өздеріңнің қатарларыңдағы жастарды да осыған бейімдеп тарта біліңдер. Келешектің кілтін ұстайтын жастар сендер боласыңдар. Менің әзірше беретін ақылым осы»,-деген екен.

К.Доланбекұлына бағытталған бұл пікір «Абай мұражайының хабаршысы» №1 (01)2010 санындағы «Шәкәрім - ақылды, ойшыл, философ» деген мақалада кеңінен жазылған.

Шәкәрімнің баласы Зият пен Берлешті Қытай асып кетуі үшін астарындағы аттарын (Мырзалымен бірге) беріп, қоржынға азықтарын салып, астыртын шығарып салғанда осы Кенжетілеу екен.

Кенжетілеу өз өмірінде үш рет СОКП қатарынан шығарылды, екі рет сотталды.

Бірінші рет сотталғанда  Семей түрмесінде алашорда өкілі, Ұлы Абайдың баласы Тұрағұлмен бірге отырады. Ол Абайдың Әйгерімнен туған баласы, ақын, аудармашы. Жасында ауыл молдасынан сауат алған. Орысша, арабша оқып, білімін жетілдірген. 1904 жылы Кішік-Тобықты еліне болыс болып сайланған, алайда 1905 жылы өз арызы бойынша болыстықтан босаған. 1917-1920 жылдары Семей өңіріндегі Алаш қозғалысына белсене араласып, әр түрлі қызметтер атқарған.

Тұрағұлмен бірге жатқанда Кенжетілеу оған «Қолбала» сияқты қызмет  жасаған, сондықтан оны түрмедегілер «Тұрағұлдың құйыршығы» деп атап кеткен көрінеді. Түрмеде Тұрағұлмен бірге болғаны, Кенжетілеудің кейіннен қайтадан «істі» болуына әкеп соққан. Әрине түрмеде бірге болғандықтан Тұрағұл Кенжетілеуге Алаш қозғалысын тереңдете түсіндіргені анық.

Өткен жылы Кенжетілеудің Медицина саласының білгірі, ұзақ жылдар осы салада аянбай еңбек етіп, зейнеткерлікке шыққан ұлы Айдар әкесі жөнінен тың деректерді мұражайға өткізді.Біз оны сіздерге фото сурет ретінде ұсынып отырмыз.

             «Әрине, бұл құпия құжаттарды көшіріп алу оңайға түскен жоқ, бірнеше жыл жүріп әрең дегенде рұқсат алдым.Фотоапаратпен, ксерокстеуге мүмкіндік бермеді, еріксіз өз қолыммен бәрін көшіруге тура келді» - деп тебіренеді Кенжетілеудің ұлы Айдар.

Отаны, елі, жері десе барлық қиындықтарға төзіп, қажет болғанда өз өмірін де қатерге тігуге дайын екенін көрсетіп, дәлелдей білетін Кенжетілеу Доланбекұлы сынды жерлестеріміздің алаш арыстарымен етене жақындасуы тегіннен тегін емес екендігін түсіндік.

 

 

                                            Малгаждар Жүнісжанов,

                                Облыстық Семей тарихи-өлкетану музейінің

                               Қарауыл ауылындағы филиал меңгерушісі

Мақаланы бөлісу

Пікір қалдыру үшін тіркелу

Біз туралы

Бас редактор: Байтусов Нуржан Мейзханович   

Тілшілер:  Сарсенбина Анар Қабдуалиқызы

Тілшілер: Рақымбекқызы Тоғжан 

Компьютерде теруші: Дукенбаева Баян 

 

 

Сайт материалдарымызды пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті.

Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін.

Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Соңғы жаңалықтар

Жазылу

Жаңалықты сізге жеткіземіз!
Скачать шаблоны Joomla бесплатно.
Создать личный сайт на Joomla!