Маманмен сұхбат
Нұргүл Жұмықбаева:
ОБЫРДЫ ЕРТЕ САТЫДА АНЫҚТАУ МАҢЫЗДЫ
Елбасы өзінің Жолдауында: «Ендігі жерде онкологиядан болатын ауру мен өлімді төмендету мәселесі бірінші кезекке шықпақ. Үкіметке екі ай мерзім ішінде Қазақстанда, біз жүрек-қан тамырлары аурулары мәселесі бойынша жасағандай, Онкологиялық жәрдемді дамыту бағдарламасын әзірлеуді тапсырамын. Сол сияқты Ұлттық медициналық холдинг базасында Астанада қуатты Ұлттық ғылыми онкологиялық орталық құру мәселесін де қарастыру қажет» делінген еді. Міне, ел үкіметіне қойылған осы тапсырмаға орай - онколог дәрігерлерге де талап күшейтіліп, обыр дертімен күрес күшейтіліп, әсіресе, алдын алу шаралары жүйелі басталып кеткен еді. Ағымдағы жылдың сәуір айында Елбасы облысымызға ресми сапары барысында Семейдегі өңірлік Онкологиялық диспансерде болып, сала қызметкерлерімен жүзбе-жүз кездесіп, әзірге толық дауасы жоқ бұл сырқатпен күрес және алдын алу шараларымен де танысқан еді. Бұл өз Жолдауындағы басымдықтың әлі де күшінде екенін білдірсе керек.
Көп жағдайда өлім-жітімге алып келетін қатерлі ісік ауруы егер алдын алса, ерте сатыда анықтап, қарқынды ем жасаса - жеңіп шығуға болады. Яғни, отандық медицинаның әлеуеті оған жетеді. Ол үшін халық өз денсаулығына салғырт қарамай, скринингтік тексеруден өтіп отыруы ләзім. Осыған орай, халық арасында түсінік жұмыстарын жүргізу мақсатында, мамыр айының 20 күні Семей қалалық өңірлік онкологиялық диспансерінің бір топ дәрігер-мамандары алғашқы жұмыс сапарларын Абай ауданынан бастады.
Ауданымызға ӨОД директорының әдістемелік ұйымдастыру жұмысы бойынша орынбасары Нұргүл Жұмықбаева, скрининг орталығының дәрігері Әйгерім Қайрханова, дәрігер-маммолог Төлеген Құрманғалиев, мониторингілеу тобының басшысы Жәнібек Мұқанов және орта медицина қызметкері Раушан Чингаева келген болатын. Ауданымызда үш күндей болған дәрігерлермен аталмыш тақырыпқа орай сұхбаттасқан едік. Сауалдарымызға өңірлік онкологиялық орталық директорының әдістемелік ұйымдастыру жұмысы бойынша орынбасары Нұргүл Кәрімқұлқызы жауап берді.
-Алғашқы жұмыс сапарларыңыз Абай ауданынан бастау алып отыр екен. Жалпы, жұмыстарыңыздың барысы мен негізгі бағытына тоқталсаңыз?
-Бұрынғы Семей облысына қарасты алты ауданның орталықтарына жоспарланған жұмыс сапарымызды Абай елінен бастауды жөн санадық. Себебі, аудандарыңыз көрсеткіш бойынша, дерттің таралуы жөнінен алғашқы үштіктен табылып отыр. Сол себепті, біздің міндет ауданда онкологиялық дертті ерте анықтау шараларын ықпалдандыру және аурудың алдын-алу мақсатында тұрғындарды арнайы тексеруден өтуге шақыру. Өйткені, обыр дерті бірінші сатыларында ешқандай ауру белгілерін байқатпайды. Салдарынан күрделі сатыларына өтіп кеткен дертті ауыздықтау қиынға соғады. Ал, ол үшін міндетті түрде профилактикалық скринингтік тексеруден өтіп отыру керек. Негізінен біз 3 бағыт бойынша жұмыс жасаймыз.
-Атап өткен 3 бағытыңызға кеңінен тоқталсаңыз?
-1-ші бағыты алдын ала қарау бөлмесінің сапасын арттыру. Өйткені, әр емханаға, жанұялық амбулаторияға бірінші рет келген ем қабылдаушы мейлі ол басқа сырқат түрімен келсе де алдын-ала тексеру бөлмесінен өту керек. Осы кезде қарау бөлмесінің басты мақсаты көзге көрінетін обыр дертін ерте сатыда анықтау болып табылады. Мәселен, тері жабындары, ауыз қуысы, қалқанша безі, лимфа түйіндері, әйел адамдарда сүт безі, жатыр мойыны обырларын ерте анықтауға болады. Ал, 2-ші бағыт ол қазіргі уақытта ШҚО-да қатерлі ісікті ерте анықтаудың 6 скринингтік бағдарламалары жүріп жатыр. Мәселен, әйел адамдарда сүт безі, жатыр мойыны обырлары, тоқ ішек және тік ішек обырлары, асқазан және өңеш, ер адамдарда қуық түбі безі, бауыр обырын ерте анықтау бойынша мемлекеттік бағдарлама негізінде үкіметтен арнайы қаражат та бөлінген. Сол себептен де, халық тексерілуден бас тартпауы шарт. Сондай-ақ, 3-ші бағыт жас мөлшерлеріне орай, жыл сайын халықты тексеруден өткізу міндеттелген. Мәселен, жасы 30-дан асқан әрбір адам тік ішегін, 40-тан асқан ер адамдар жылына бір рет қуық асты және қалқанша безін, өңешін, асқазанын, 35-тен асқан әйелдер 5 жылда бір рет жатыр мойнының ісігін, 50-ден асқан әйел-аналар екі жылда бір рет сүт безін міндетті түрде тексертіп тұруы керек. Осы үш бағыт негізінде аудандық емхана қызметкерлеріне және Кеңгірбай би, Тоқтамыс және Медеу ауылдарына барып, түсінік жұмыстарын жүргіздік.
-Бұл дерт бойынша ауданымыз алдыңғы орындарда тұрғандығын атап өттіңіз. Ауданымыз бойынша жылына қанша адам қатерлі ісіктің құрбаны болады?
-Қаралы тізімге тоқталар болсақ, обыр дерті бойынша бірінші кезекте Бородулиха, Бесқарағай және Абай аудандары жоғары көрсеткішпен алдыңғы қатарда тұр. Абай ауданы бойынша жыл сайын 20-25 адам есепке алынса, 100-ге жуық тұрғын бізде тіркеуде тұр және ем шараларын тұрақты қолданып келеді. Айтып өткенімдей, сырқат обырдың алғашқы сатыларында келетін болса, ем қонады, яғни, адам жасының өміршеңдігі ұзарады. Жылына Семей қаласы бойынша 700-ге жуық тұрғын обыр дертінен көз жұмса, аудандарыңыз бойынша 20-ға жуық адам дүние салады.
-Қатерлі ісік көп жағдайда неден, қандай жағдайда пайда болады?
-Медицина тілінде «онкология» гректің «қатерлі ісік» және «ілім» деген сөзін білдіреді. Ғалымдар обыр клеткаларының теңіз шаяны сияқты шырмасқан аяқтарымен адам денесіне жайыла тарайтынын анықтаған. Обыр клеткасы адамның басынан бақайшағына дейін кездесе береді. Тез өсіп, белгілі бір уақытта қан және лимфа тамырлары арқылы ағзаның мүшелеріне тарайды, немесе балалайды. Ісік әбден өсіп, айналасындағы ағзаларды қысып, ауырта бастағанда ғана сезіледі. Тағы да қайталаймын, егер ауру ерте, І-ІІ сатысында анықталса, 80 пайыз айығып кетуге мүмкіндік бар. Негізі бұл дерт бір ғана себептен туындамайды. Ол экологиялық жағдай, стресс, жазылмай жүрген жараның қабынуы сияқты тағы да басқа бірнеше әсерден пайда болады.
-Бүгінгі біздің еліміздегі медицина саласының бұл дертті жеңудегі мүмкіндігі қаншалықты? Ем- домның қандай түрлері жасалады?
-Өңіріміздегі онкологиялық диспансерде обыр дертін емдеудің негізгі 3 түрі қолданылады. Олар, хирургиялық, химиятерапиялық және сәулелік сынды ем түрлері. Сондай-ақ, заманауи әрі қымбат тұратын таргент препараттары елімізде ақысыз беріледі. «Таргент» деген сөз дертіне дөп басу, яғни, өзге ағзаларды зақымдамай, обыр дертіндегі клеткаларға әсер ететін бірден-бір дәрі болып табылады.
-Ссұхбатыңыз үшін, берген мәліметтеріңіз үшін рахмет. Еңбектеріңізге табыс тілейміз!
Сұхбаттасқан Тоғжан РАХЫМБЕКҚЫЗЫ,
«Абай елі»